Engels

 

 

 

 

Circulaire Economie

Hoe maken we de energiesector circulair?

De Nederlandse overheid wil in 2050 niet alleen volledig circulair zijn, ze heeft zichzelf ook ten doel gesteld om dat jaar klimaatneutraal te zijn. Dit betekent dat het percentage hernieuwbare energie moet toenemen van 20% in 2019 naar 100% in 2050 (Klimaatakkoord, 2019). Het gebruik van hernieuwbare energie is ook een vereiste voor een circulaire economie, dus theoretisch versterken beide transities elkaar. In de praktijk blijkt dit niet zo te zijn.

Voorlopig laat de energietransitie het grondstofverbruik alleen nog maar toenemen, bijvoorbeeld voor de productie van zonnepanelen, accu’s en isolatiemateriaal dat niet hoogwaardig gerecycled kan worden (Copper 8, 2018). Dit illustreert het belang van circulaire oplossingen binnen de energietransitie.

Figuur 1: De meeste zonnepanelen zijn niet te recyclen, terwijl het gebruik van de aanzienlijk zal moeten toenemen in Nederland wil de regering klimaatneutraal worden in 2050 (foto: ArsTechnica).

Kansen

Door de politieke discussie hoe sectoren hun CO2-uitstoot moeten verminderen, is er tot 2020 weinig aandacht geweest voor de circulariteit van deze transitie. De meeste oplossingen staan hierdoor in de kinderschoenen, maar zullen cruciaal zijn om beide transities in 2050 te voltrekken. Dit biedt veel kansen voor ondernemers. De energietransitie is op te delen in drie uitdagingen:

  • Het opwekken van hernieuwbare energie;
  • Het gebruiken van hernieuwbare energie;
  • Het besparen van ons energieverbruik.

Hieronder drie voorbeelden van circulaire oplossingen voor deze uitdagingen.

Hernieuwbare energie met hernieuwbare zonnepanelen

Zoals eerder genoemd wordt nog 80% van de energie opgewekt door fossiele brandstoffen (Energie Opwek, 2019). Om dit te vervangen met hernieuwbare energie  moeten er komende jaren miljoenen zonnepanelen en duizenden windmolens geinstalleerd worden. In zonnepanelen zitten veel waardevolle materialen, zoals siliconen, zilver, glas en aluminium. Volgens CBS gaan de huidige zonnepanelen gemiddeld 25 jaar mee. De eerste zonnepanelen zullen dus komende jaren vervangen moeten gaan worden, maar er is nog amper kennis en infrastructuur om deze te recyclen. Om dit te veranderen heeft DSM een zonnepaneel ontwikkeld dat volledig gerecycled kan worden (DSM, 2019).

Ondernemers die informatie willen inwinnen over de circulariteit van hernieuwbare energiebronnen kunnen informatie inwinnen bij de TU Delft.

Inzamelen van honderdduizenden accu’s

Om het gebruik van fossiele brandstoffen te verminderen, moet elektriciteit niet alleen hernieuwbaar worden opgewekt, transportmiddelen moeten ook overschakelen op elektrische aandrijving. Begin 2019 had nog geen 2 procent van de auto’s in Nederland een (gedeeltelijk) elektrische aandrijving (CBS, 2019). In hetzelfde jaar had echter 54% van de nieuw verkochte auto’s een elektrische motor, waardoor het percentage elektrische auto’s hard toeneemt (Nederland elektrisch, 2020). Hetzelfde geldt voor andere transportmiddelen, zoals elektrische fietsen en scooters. De accu’s die hiervoor gemaakt worden, zijn ingewikkeld om te recyclen, maar bevatten wel allerlei schaarse materialen. Er liggen dus interessant bedrijfsmogelijkheden in de inzameling en recycling van accu’s. Een bedrijf dat dit aantoont is EcarAccu dat accu’s recyclet en refurbisht (EcarAccu, 2020).

Ondernemers die inspiratie op willen doen over de recycling van accu’s, kunnen contact opnemen met stichting Stibat. Deze stichting is opgericht door producenten van elektrische fietsen om de accu’s goed te verwerken na gebruik.

Miljoenen huizen inpakken met steenwol

Om aan het klimaatakkoord van de overheid te voldoen moeten komende jaren miljoenen huizen geïsoleerd worden. Deelnemers van de Nationale DenkTank schatten in dat hiervoor 152 miljoen m3 isolatiemateriaal geproduceerd moet worden. Als dit materiaal niet recyclebaar en herbruikbaar is, kan dit leiden tot een uitstoot van 15 megaton CO2 terwijl Nederland haar uitstoot tot 2030 met 56 megaton CO2 moet verlagen (Nationale DenkTank, 2018).

Figuur 1: Illustratie van de ongewenste impact die het gebruik van onrecyclebaar isolatiemateriaal kan hebben op de CO2-balans.

Een optie voor isolatiemateriaal dat hergebruik van dit materiaal mogelijk maakt, is steenwol, geproduceerd door bijvoorbeeld het bedrijf Rockwool. Steenwol wordt gemaakt uit Ablast, een vulkanische gesteente dat veel voorkomt op onze planeet. Daarbij heeft Rockwool een eigen fabriek om hun isolatiemateriaal en dat van andere te recyclen. Hiermee creëren ze een gesloten kringloop voor het isolatiemateriaal van bedrijven (Rockwool, 2020).

De Metropool Regio Amsterdam heeft onderzocht hoe isolatiemateriaal opnieuw verwaard kan worden. Ondernemers die aan de slag willen kunnen hier de casus bekijken en hier het rekenmodel.

Economische en ecologische winst

Op de juiste manier, kunnen de energie- en circulariteitstraditie elkaar versterken en economische en ecologische winst behalen. Volgens onderzoek van de Ellen MacArthur Foundation halveert de uitstoot van cement, staal, plastic, aluminium en voedsel als de productie circulair gemaakt wordt. Het grootste deel van deze winst wordt behaald door een vermindering van de energiebehoefte van deze productie. Op deze manier wordt geld bespaard, daalt de uitstoot en hoeft er minder hernieuwbare energie geproduceerd worden (Ellen MacArthur Foundation, 2019).

Een ander vlak waarop economische winst behaald kan worden, is het circulair ontwerpen van hernieuwbare energiebronnen en dragers, zoals zonnepanelen, windmolens en accu’s. Daarbij wordt de economie minder afhankelijk van kritieke materialen door deze intern te recyclen.

De barrières

Terwijl de circulaire economie veel kansen biedt voor de energiesector, zijn er twee duidelijke barrières die ondernemers en beleidsmakers belet om deze te realiseren.

Eenzijdige focus op de energietransitie

Door het imminente gevaar van klimaatverandering is er internationaal en nationaal meer politieke aandacht voor de energietransitie. Politieke bestuurders hebben moeite om burgers en bedrijven mee te krijgen in deze transitie. Hierdoor is er minder politieke aandacht voor de circulaire transitie.

Nadruk op energie-efficiëntie

Met de politieke druk om het gebruik van fossiele brandstoffen uit te bannen en het aandeel hernieuwbare energie te vergroten, ligt de nadruk van onderzoek en ontwikkeling op het kostenefficiënter opwekken en vervoeren van hernieuwbare energie. Dit zorgt voor een tekort aan kennis en bewustzijn over circulariteit in de energiesector.