Engels

 

 

 

 

Circulaire Economie

Wat is het verschil tussen een circulaire en een lineaire economie?

Een circulaire economie is fundamenteel anders dan een lineaire economie. Dit verschil zit met name in de manier waarop waarde wordt gecreëerd of behouden, de effectiviteit en efficiëntie van verduurzaming, de manier van hergebruik en de businessmodellen die daarbij nodig zijn. 

Van nieuwe grondstoffen naar waardebehoud

Het circulaire systeem en het lineaire systeem verschillen van elkaar door de manier waarop waarde wordt gecreëerd danwel behouden. Een lineaire economie volgt traditioneel het “take-make-dispose” stappenplan. Dat betekent dat grondstoffen worden verzameld, vervolgens worden omgevormd tot producten die worden gebruikt tot ze uiteindelijk worden afgedankt als afval. Waarde wordt in dit economisch systeem gecreëerd door zoveel mogelijk producten te produceren en te verkopen.

Wat is er anders in een circulaire economie en hoe verschilt dit van het huidige, lineaire economisch systeem? Een circulaire economie volgt de 3R-aanpak “reduce, reuse en recycle”. Tijdens het delven en verzamelen van grondstoffen wordt bezuinigd waar mogelijk (reduce), producten worden gemaakt van herbruikbare grondstoffen, hergebruikt waar mogelijk (reuse), en na afdanking worden materialen gerecycled (recycle). In dit systeem wordt waarde gecreëerd door te focussen op waardebehoud. Door het verlies van waarde van een materiaalstroom te voorkomen en door stromen puur en herbruikbaar te houden, kan er door middel van hergebruik, dematerialisatie en de combinatie met services, voor één investering in meerdere behoeften worden voorzien.

Van downcycling naar upcycling: verduurzamen door effectiviteit of efficiëntie

Het perspectief op verduurzaming in een economisch systeem is binnen een circulaire economie anders dan in een lineaire economie. In een lineaire economie ligt de focus op output, maar omdat het doel van een circulaire economie het behoud van grondstoffen is, is dit geen nuttige manier om de effectiviteit van het systeem te beoordelen. Er moet daarom worden gekeken naar andere indicatoren zoals schaarste en sociale en ecologische externaliteiten Di Maio, Rem, Baldï, and Polder, 2017.

Als binnen een lineaire economie aan verduurzaming wordt gewerkt, richt men zich op eco-efficiëntie. Dit is het verhogen van de maximale economische prestatie met een minimale ecologische impact. De negatieve impact per economische gewin wordt geminimaliseerd, zodat de termijn waarop de het systeem overbelast raakt verlengd wordt.

Binnen een circulaire economie wordt duurzaamheid gezocht in het verhogen van de eco-effectiviteit van het systeem. Dit houdt in dat niet alleen de negatieve impact geminimaliseerd wordt, maar ook dat een grootschalige aanpassing ervoor moet zorgen dat de positieve impact van het systeem verhoogd wordt. Braungart, McDonough & Bollinger, 2007

Het verschil tussen eco-efficiëntie en eco-effectiviteit zit in de kwaliteit van hergebruik. Binnen een circulaire economie ligt de kwaliteit van hergebruik geacht zo hoog mogelijk. In een eco-effectief systeem moet de reststroom daarom worden hergebruikt voor een functie die gelijk (functionele recycling) of zelfs hoger (upcycling) ligt dan de oorspronkelijke functie van het materiaal. Hierdoor wordt de waarde volledig behouden of zelfs vermeerderd. Bijvoorbeeld: beton wordt vermalen tot korrels die gebruikt worden om opnieuw dezelfde of een sterkere muur te produceren.

Binnen een lineaire economie is dat anders. In een eco-efficiënt systeem wordt typisch gewerkt aan downcycling: een (deel van een) product wordt opnieuw gebruikt voor een laagwaardige toepassing die de waarde van het materiaal vermindert en het nogmaals hergebruiken van de materiaalstroom bemoeilijkt. Bijvoorbeeld: betonresten worden verwerkt in asfalt in het wegdek.Bocken, Bakker & De Pauw, 2015; Ellen MacArthur Foundation, 2014

Van virgin grondstoffen naar 100% circulair

De vraag naar ruwe grondstoffen neemt af in een circulaire economie, omdat ‘afval’ wordt omgezet in secundair ruw materiaal en er dus minder primair materiaal nodig is. Dit resulteert in minder ecologische impact (zoals CO2-uitstoot) dan in een lineaire economie. Op dit moment echter kan het gebruik van ruwe materialen nog beperkt worden teruggedrongen, omdat een groot deel van de grondstoffen wordt gebruikt om de infrastructuur van de circulaire economie op te bouwen, wat resulteert in een accumulatie van materiaal Fellner, Lederer, Scharff and Laner, 2017.

Bovendien is een 100% gesloten circulaire economie niet mogelijk. Materie heeft de neiging heeft om zich te steeds meer te verspreiden (volgens de tweede wet van de thermodynamica). Daarom is er altijd sprake van verlies van waarde: de kwaliteit van materiaal en energie vermindert wanneer men het uit de aarde haalt en gebruikt doordat de geordendheid van de materie afneemt (de entropie neemt toe). Dit betekent dat er altijd een stroom verloren ‘waarde’ en grondstof zal zijn. Het betekent ook dat er altijd behoefte zal blijven aan nieuwe ‘virgin’ grondstoffen. Een 100% gesloten circulaire economie is daarom fysisch gezien niet mogelijk.

Dit betekent echter niet dat de huidige economie altijd lineair zal blijven. In ons lineaire economische model kunnen veel elementen al circulair gemaakt worden. Denk hierbij aan gereduceerde grondstoffenwinning, toenemende recycling, veranderende businessmodellen van product naar dienst en andere methoden van financiering. Door materie en energie te laten circuleren door de economie neemt de vraag naar ‘nieuwe’ input af en wordt de snelheid waarmee de entropie toeneemt vertraagd Andersen, 2006,Ellen Macarthur Foundation, 2013a.

Andere businessmodellen

In een lineair model wordt op een inefficiënte manier omgegaan met grondstoffen, omdat de nadruk niet ligt op het behoud hiervan. In een circulaire economie is dit juist de focus. Dat betekent dat er ook andere businessmodellen in een circulaire economie worden gebruikt, waarbij meer nadruk ligt op diensten in plaats van op producten. Een voorbeeld van een model dat de transitie naar de circulaire economie vergemakkelijkt is het Product-Service System (PSS), dat wordt gezien als model om producten en diensten te integreren Michelini, Moraes & Cunha et al., 2017.

Het verschil tussen een lineaire en een circulaire economie

  Lineair Circulair
Stappenplan Take-make-dispose Reduce-reuse-recycle
Focus Eco-efficiëntie Eco-effectiviteit
Systeem-grenzen Korte termijn, van inkoop tot verkoop Lange termijn, meerdere levenscycli
Hergebruik Downcycling Upcycling, hoge kwaliteit van recycling, cascaderend hergebruik
Businessmodel Producten Diensten

Meer lezen?