Engels

 

 

 

 

Circulaire Economie

Wat is het verschil tussen een circulaire en een lineaire economie?

Een circulaire economie is fundamenteel anders dan een lineaire economie. Simpel gezegd delven we in een lineaire economie grondstoffen die we verwerken tot een product, dat na gebruik weg wordt gegooid. In een circulaire economie sluiten van de kringlopen van al deze grondstoffen. Het sluiten van die kringlopen vereist veel meer dan alleen recyclen. Het veranderd de manier waarop waarde wordt gecreëerd en wordt behouden, hoe de productie wordt verduurzaamd en welke businessmodellen daarvoor worden gebruikt. Hieronder worden deze aspecten verder toegelicht.

Van nieuwe grondstoffen naar waardebehoud

Het circulaire systeem en het lineaire systeem verschillen van elkaar door de manier waarop waarde wordt gecreëerd danwel behouden. Een lineaire economie volgt traditioneel het “take-make-dispose” stappenplan. Dat betekent dat grondstoffen worden verzameld, vervolgens worden omgevormd tot producten die worden gebruikt tot ze uiteindelijk worden afgedankt als afval. Waarde wordt in dit economisch systeem gecreëerd door zoveel mogelijk producten te produceren en te verkopen.

Figuur 1: het verschil tussen lineair en circulair gebruik van grondstoffen (PBL, 2019a).

Wat is er anders in een circulaire economie? Een circulaire economie volgt de 3R-aanpak: reduce, reuse en recycle. Grondstofgebruik wordt geminimaliseerd (reduce). Hergebruik van producten en onderdelen wordt gemaximaliseerd (reuse). En als laatste worden grondstoffen hoogwaardig hergebruikt (recycle). Dit kan gedaan worden door goederen met meer mensen te gebruiken, zoals bij deelauto’s. Ook kunnen producten omgezet worden in diensten, zoals Spotify luister-licenties verkoopt in plaats van CD’s. In dit systeem wordt waarde gecreëerd door te focussen op waardebehoud

Van eco-efficiëntie naar eco-effectiviteit

Het perspectief op verduurzaming is anders binnen een circulaire economie dan in een lineaire economie. Als binnen een lineaire economie aan verduurzaming wordt gewerkt, richt men zich op eco-efficiëntie. Dit is het minimaliseren van de ecologische impact voor dezelfde output. Hierdoor wordt de termijn waarop de het systeem overbelast raakt verlengd  (Di Maio, Rem, Baldï, and Polder, 2017). Binnen een circulaire economie wordt duurzaamheid gezocht in het verhogen van de eco-effectiviteit van het systeem. Dit houdt in dat niet alleen de ecologisch impact geminimaliseerd wordt, maar dat de ecologische, economische en sociale impact zelfs positief wordt (Kjaer, et al., 2019).

Dit verschil kan geïllustreerd worden met de productie van rundvlees. Het grootbrengen van koeien voor rundvlees zorgt voor uitstoot van methaangas, een sterk broeikasgas. In een lineaire economie wordt de productie van rundvlees verduurzaamd door koeien anders te voeren, zodat ze minder methaangas uitstoten voor dezelfde hoeveelheid vlees. Zo wordt de productie eco-efficiënter. In een circulaire economie wordt de productie verduurzaamd door rundvlees niet te maken van koeien, maar na te maken als vleesvervanger. Voor de rundvleesvervanger worden vervolgens planten verbouwd die bijdragen aan de biodiversiteit, werkgelegenheid en het landschapsbeheer. Zo wordt voor dezelfde productie van ‘rundvlees’ de ecologische, economische en sociale impact verhoogd.

Figuur 2: het verschil tussen eco-effectiveness en eco-efficiency (EPEA GmbH, 2013).

Om eco-effectiviteit te bewerkstelligen moeten reststromen worden hergebruikt voor een functie die gelijk (functionele recycling) of zelfs hoger (upcycling) ligt dan de oorspronkelijke functie van het materiaal. Hierdoor wordt de waarde volledig behouden of zelfs vermeerderd. Bijvoorbeeld: beton wordt vermalen tot korrels die gebruikt worden om opnieuw dezelfde of een sterkere muur te produceren. Binnen een lineaire economie is dat anders. In een eco-efficiënt systeem wordt typisch gewerkt aan downcycling: een (deel van een) product wordt opnieuw gebruikt voor een laagwaardige toepassing die de waarde van het materiaal vermindert en het nogmaals hergebruiken van de materiaalstroom bemoeilijkt. Bijvoorbeeld: betonresten worden verwerkt in asfalt in het wegdek (Bocken, Bakker & De Pauw, 2015; Ellen MacArthur Foundation, 2014).

Andere businessmodellen

In een lineair model wordt op een inefficiënte manier omgegaan met grondstoffen, omdat de nadruk niet ligt op het behoud hiervan. In een circulaire economie is dit juist de focus. Dat betekent dat er ook andere businessmodellen in een circulaire economie worden gebruikt, waarbij meer nadruk ligt op diensten in plaats van op producten. Een voorbeeld van een model dat de transitie naar de circulaire economie vergemakkelijkt is een product-dienstcombinatie (Product-As-A-Service System), dat wordt gezien als model om producten en diensten te integreren (Michelini, Moraes & Cunha et al., 2017). Een wijdverspreid voorbeeld van een product-dienstcombinatie is het printersysteem van Xerox, waarbij bedrijven gratis een printer geplaatst krijgen en betalen per kopietje. Dit systeem past goed binnen de circulaire economie, omdat Xerox als producent er belang bij heeft dat de printer lang meegaat, door deze te kunnen repareren en up te daten. In het lineaire verkoopsysteem, heeft de producent er vaak juist profijt van als het product snel kapot gaat, zodat het een nieuw product kan verkopen.

Het verschil tussen een lineaire en een circulaire economie

  Lineair Circulair
Stappenplan Take-make-dispose Reduce-reuse-recycle
Focus Eco-efficiëntie Eco-effectiviteit
Systeemgrenzen   Korte termijn, van inkoop tot verkoop Lange termijn, meerdere levenscycli
Hergebruik Downcycling Upcycling, hoge kwaliteit van recycling, cascaderend hergebruik
Businessmodel Producten Diensten

 

Meer lezen?