Engels

 

 

 

 

Circulaire Economie

Wat is ketensamenwerking?

Circulaire economie vraagt om systeemdenken: bedrijven moeten niet langer gefocust zijn op persoonlijk financieel gewin maar op het optimaliseren van het gehele systeem. Hier is samenwerking tussen en binnen organisaties voor nodig. In dit artikel wordt kort uitgelegd waarom dit zo belangrijk is, en wat hiervoor nodig is. Wederkerigheid, formeel en informeel vertrouwen en transpiratie zijn belangrijke succesfactoren voor samenwerking tussen bedrijven. Steun van het topmanagement en aantonen van een levensvatbare business case zijn belangrijk voor samenwerking binnen een bedrijf.

Belang van samenwerking

Samenwerking tussen en binnen bedrijven is nog belangrijker in een circulaire economie, omdat actors enerzijds afhankelijker van elkaar zijn en anderzijds meer profijt kunnen halen uit een gestroomlijnde samenwerking. Als de kringloop van een keten met verschillende bedrijven gesloten is, betekent dit dat de bedrijven van elkaar afhankelijk zijn voor hun grondstoffen. Als materialen in één ketenstap hun waarde verliezen, lijdt de hele keten daaronder, waardoor kosten, baten en risico’s goed overlegd worden. Ook binnen een bedrijf moeten bedrijfsonderdelen beter samenwerken, om te zorgen dat de herkomst en waarde van grondstoffen traceerbaar blijven. Een goed voorbeeld is de afvalverwerker Van Werven dat zich gespecialiseerd heeft in het aannemen, verwerken en doorverkopen van kunststof. Wil Van Werven kunststof kunnen leveren aan haar klanten, is ze afhankelijk van de bedrijven die haar het kunststof leveren om te recyclen, bijvoorbeeld een producent van plastic verpakkingen met reststromen. Als de kwantiteit of kwaliteit van deze reststromen niet op orde is, kan Van Werven op haar beurt haar leveringsafspraken niet nakomen. Hiervoor moet binnen de bedrijven de grondstofstromen ook goed bijgehouden worden.

Samenwerking tussen organisaties

Industriële symbiose is één concept dat de kansen weergeeft van samenwerking van bedrijven binnen de circulaire economie. Industriële symbiose is een samenwerkingsverband waarin bedrijf A reststromen uitwisselt met bedrijf B die de stroom kan gebruiken in zijn eigen processen. Goede samenwerking is nodig om de nodige infrastructuur te realiseren, bijvoorbeeld in de vorm van fysieke pijpleiding, maar ook virtuele databases om materiaalstromen in kaart te brengen. Voorbeelden van zulke databases zijn Madaster en de oogstkaart. Het voordeel van deze samenwerking is een vermindering in afvalstromen en een extra inkomstenbron. Een succesvol voorbeeld van Industrial Symbiosis vinden we in een industrieel eco-park in Kalundborg in Denenmarken. Het succes van de vele materiaaluitwisselingen in dit industriële park ligt aan het vertrouwen tussen de verschillende bedrijven en de open, flexibele manier van communiceren (Kraaijenhagen, Van Oppen & Bocken, 2016).

Wederkerigheid

Samenwerking lukt alleen als partijen zich verbinden in een zinvol proces dat rekening houdt met alle belangen. De verschillende belangen die in de waardeketen leven, moeten daarom niet ‘onder het tapijt worden geveegd’. In plaats daarvan moeten partners zich inleven in de belangen van hun partners, met respect en oprechtheid en komen tot oplossingen die in het belang zijn van alle partijen. Daarom is wederkerigheid zo’n belangrijk begrip in samenwerkingsprocessen. Dit kan gerealiseerd worden als de ketenpartners in zekere zin van elkaar afhankelijk zijn (Jordans, 2016). Als voorbeeld kan Cofa dienen dat samen met Circular Clockworks een horloge heeft ontworpen, waarvan de behuizing wordt gemaakt van ABS-kunststof van oude helmen. Door het gezamenlijke ontwerp is Cofa afhankelijk van Circular Clockworks om genoeg horloges af te zetten, terwijl Circular Clockworks afhankelijk is van Cofa om genoeg helmen te verzamelen om het benodigde kunststof te leveren. Hierdoor is het onwaarschijnlijk dat één van de twee partijen haar afspraken niet na wil komen.

Formeel en informeel vertrouwen 

In elk partnerschap bestaat de mogelijkheid van falen en opportunistisch gedrag, waarbij de ene partner gebruik maakt van de zwakheden die andere partners kunnen hebben. Om de kans op falen en opportunistisch gedrag tot een minimum te beperken, moeten er bijzondere waarborgen worden ingebouwd. In het algemeen kunnen twee soorten waarborgen worden onderscheiden. Het eerste type is gebaseerd op formele overeenkomsten, vaak “contracten” genoemd, terwijl het tweede type waarborgen gebaseerd is op vertrouwen. Vertrouwen neemt toe wanneer partijen met elkaar communiceren, met elkaar communiceren en ervaringen uit het verleden delen, waardoor zij elkaar beter leren kennen (Jordans, 2016). Tegenwoordig biedt blockchain-technologie een uitkomst voor complexe contracten en de traceerbaarheid van grondstoffen (Casado-Vara et al. 2018).

Transparantie 

Transparantie wordt gezien als openheid of de bereidheid om informatie te delen. Transparantie en het delen van informatie zijn twee kanten van dezelfde medaille, maar er is een klein verschil. In tegenstelling tot het delen van informatie, dat een actief proces is, kan transparantie worden gezien als een passieve component die in de organisatiecultuur is ingebed. Transparantie maakt het dus mogelijk om informatie uit te wisselen en is van vitaal belang voor het algehele functioneren van een circulaire waardeketen. Transparantie en het delen van informatie ontwikkelt vertrouwen, omdat het laat zien dat partners niets te verbergen hebben en de informatieasymmetrie wordt verminderd (Jordans, 2016).

Samenwerking binnen een bedrijf

Naast de betrokkenheid van de partner is ook intra-organisatorische ondersteuning nodig. In de eerste plaats is meer samenwerking nodig tussen technische en financiële afdelingen voor integrale innovatie in productontwikkeling. Hierdoor kunnen de terugverdientijd en investeringskosten worden meegenomen in de ontwikkeling van het product. Ook bij het ontwerpen voor disassemblage is samenwerking tussen ontwerpers, afvalverwerkers, en producenten essentieel (Kraaijenhagen, Van Oppen & Bocken. 2016).

Intra-organisatorische ondersteuning bestaat uit twee verschillende vormen: de initiële en permanente ondersteuning van het topmanagement en de ondersteuning van andere onderdelen van de organisatie. Het aantonen van een levensvatbare business case is het belangrijkst om steun te krijgen van het hoger management, terwijl het tonen van de resultaten het belangrijkst is om de steun van de rest van de organisatie te bevorderen (Jordans, 2016).

Negen manieren om duurzame initiatieven binnen een bedrijf op te schalen worden beschreven in de publicatie “Barrières doorbreken” van onder andere Het Groene Brein (2017). Methodes die beschreven worden zijn onder andere het later betrekken van het management bij het opzetten van projecten of medewerkers door cursussen motiveren om zelf innovatieve projecten op te zetten. Lees het rapport voor meer methodes: