Engels

 

 

 

 

Circulaire Economie

Wat is ketensamenwerking?

Circulaire economie vraagt om systeemdenken: bedrijven moeten niet langer gefocust zijn op persoonlijk financieel gewin maar op het optimaliseren van het gehele systeem. Hier is samenwerking tussen en binnen organisaties voor nodig. In dit artikel leggen we uit waarom dit zo belangrijk is, en wat hiervoor nodig is. Wederkerigheid, formeel en informeel vertrouwen en transparantie zijn belangrijke succesfactoren voor samenwerking tussen bedrijven. Steun van het topmanagement en aantonen van een levensvatbare business case zijn belangrijk voor samenwerking binnen een bedrijf.

Belang van samenwerking

Samenwerking tussen en binnen bedrijven is zeer belangrijk in een circulaire economie, omdat ze meer afhankelijk van elkaar zijn én meer voordeel kunnen halen uit het stroomlijnen van hun activiteiten. Wanneer de kringloop van een keten met verschillende bedrijven gesloten is, betekent dit dat de bedrijven van elkaar afhankelijk zijn voor hun grondstoffen. Dus als materialen in één ketenstap hun waarde verliezen, lijdt de hele keten daaronder. Daarom moeten ketenpartners de kosten, baten en risico’s goed bespreken. Ook moeten de bedrijfsonderdelen binnen een bedrijf beter gaan samenwerken, om te zorgen dat de herkomst en waarde van grondstoffen traceerbaar blijven.

Een goed voorbeeld is de afvalverwerker Van Werven, die zich gespecialiseerd heeft in het aannemen, verwerken en doorverkopen van kunststof. Als Van Werven kunststof wil kunnen leveren aan haar klanten, is ze afhankelijk van de bedrijven die de kunststof aan haar leveren om te recycle, zoals bijvoorbeeld een producent van plastic verpakkingen met reststromen. Als de kwantiteit of kwaliteit van deze reststromen niet op orde is, kan Van Werven op haar beurt haar leveringsafspraken niet nakomen. Om goed te kunnen leveren moet Van Werven dus zowel buiten als binnen het bedrijf de grondstofstromen goed bijhouden.

Samenwerking tussen organisaties

Industriële symbiose is één concept dat de kansen weergeeft van samenwerking van bedrijven binnen de circulaire economie. Industriële symbiose is een samenwerkingsverband waarin bedrijf A reststromen uitwisselt met bedrijf B die deze reststromen gebruikt in zijn eigen processen. Een goede samenwerking is nodig om deze infrastructuur te realiseren, bijvoorbeeld in de vorm van fysieke pijpleidingen, maar ook met hulp van virtuele databases om materiaalstromen in kaart te brengen. Voorbeelden van zulke databases zijn Madaster en de oogstkaart.

Een succesvol voorbeeld van Industrial Symbiosis vinden we in een industrieel eco-park in Kalundborg in Denenmarken. Het succes van de vele materiaaluitwisselingen in dit industriële park ligt aan het vertrouwen tussen de verschillende bedrijven en de open, flexibele manier van communiceren (Kraaijenhagen, Van Oppen & Bocken, 2016).

Wederkerigheid

Samenwerking slaagt alleen wanneer partijen zich aan elkaar verbinden in een zinvol proces dat rekening houdt met ieders belangen. De verschillende belangen die in de waardeketen leven, moeten partijen daarom niet ‘onder het tapijt vegen’. In plaats daarvan moeten partners zich inleven in ieders belangen en met respect en oprechtheid komen tot oplossingen die in het belang zijn van alle partijen. Daarom is wederkerigheid zo’n belangrijk begrip in samenwerkingsprocessen. Wanneer ketenpartners van elkaar afhankelijk zijn, stimuleert dit wederkerigheid (Jordans, 2016).

Een goed voorbeeld is Cofa, die samen met Circular Clockworks een horloge heeft ontworpen, waarvan de behuizing gemaakt is van ABS-kunststof van oude helmen. Cofa is afhankelijk van Circular Clockworks om genoeg horloges af te zetten, terwijl Circular Clockworks afhankelijk is van Cofa om genoeg helmen te verzamelen voor de benodigde kunststof. De wederzijdse afhankelijkheid maakt het onwaarschijnlijk dat één van de partijen haar afspraken aan de andere partij niet wil nakomen.

Formeel en informeel vertrouwen 

In elk partnerschap bestaat de mogelijkheid van falen en opportunistisch gedrag, waarbij de ene partner gebruik maakt van de zwakheden die andere partners kunnen hebben. Om de kans op falen en opportunistisch gedrag tot een minimum te beperken, moeten partners bijzondere waarborgen inbouwen. We kunnen twee soorten waarborgen onderscheiden. Het eerste type is gebaseerd op formele overeenkomsten, vaak “contracten” genoemd, terwijl het tweede type waarborgen gebaseerd is op vertrouwen. Vertrouwen neemt toe wanneer partijen met elkaar communiceren, met elkaar communiceren en ervaringen uit het verleden delen, waardoor zij elkaar beter leren kennen (Jordans, 2016). Tegenwoordig biedt blockchain-technologie een uitkomst voor complexe contracten en de traceerbaarheid van grondstoffen (Casado-Vara et al. 2018).

Transparantie 

Het woord transparantie betekent in dit stuk “openheid” of “de bereidheid om informatie te delen”. Transparantie en het delen van informatie zijn twee kanten van dezelfde medaille, maar er is een klein verschil. In tegenstelling tot het delen van informatie, dat een actief proces is, kun je transparantie ook zien als een passieve component die in de organisatiecultuur is ingebed. Transparantie maakt het mogelijk om informatie uit te wisselen en is van vitaal belang voor het algehele functioneren van een circulaire waardeketen. Transparantie en het delen van informatie ontwikkelt vertrouwen, omdat het laat zien dat partners niets te verbergen hebben en de ene partij niet meer weet van een kwestie dan de andere (Jordans, 2016).

Samenwerking binnen een bedrijf

Naast de betrokkenheid van de partners is ook intra-organisatorische ondersteuning nodig. In de eerste plaats is meer samenwerking nodig tussen technische en financiële afdelingen voor integrale innovatie in productontwikkeling. Hierdoor kunnen de terugverdientijd en investeringskosten worden meegenomen in de ontwikkeling van het product. Ook bij het ontwerpen voor disassemblage is samenwerking tussen ontwerpers, afvalverwerkers, en producenten essentieel (Kraaijenhagen, Van Oppen & Bocken. 2016).

Intra-organisatorische ondersteuning bestaat uit twee verschillende vormen: de initiële en permanente ondersteuning van het topmanagement en de ondersteuning van andere onderdelen van de organisatie. Het aantonen van een levensvatbare business case is het belangrijkst om steun te krijgen van het hoger management, terwijl het tonen van de resultaten het belangrijkst is om de steun van de rest van de organisatie te bevorderen (Jordans, 2016).

Negen manieren om duurzame initiatieven binnen een bedrijf op te schalen beschrijven we in de publicatie “Barrières doorbreken” van onder andere Het Groene Brein (2017). De methodes zijn onder andere het betrekken van het management bij het opzetten van projecten en het motiveren van medewerkers door hen te leren hoe zij innovatieve projecten op kunnen zetten. Lees het de whitepaper voor meer methodes: