Engels

 

 

 

 

Circulaire Economie

Welke circulaire businessmodellen ontstaan er?

Circulair ondernemen brengt nieuwe businessmodellen met zich mee. Deze modellen zijn in te delen in vier categorieën, waarbij de nadruk ligt op respectievelijk het ontwerp, het gebruik, het herwinnen en het organiseren van deze aspecten. In dit artikel zullen de 4 typen bedrijfsmodellen worden weergegeven en geïllustreerd met een voorbeeld.

Voordat we ons richten op de circulaire economie, is het goed de bedrijfsmodellen van de lineaire economie te typeren. Het businessmodel achter de lineaire economie is: zoveel mogelijk producten verkopen die bijna stuk zijn. Na een relatief kort leven stort de zorgvuldig toegevoegde waarde van die lineaire producten in één keer naar nul, wanneer de producten op de vuilnisbelt belanden (zie figuur 1: De Value Hill).

Figuur 1: De Value Hill (Achterberg, Hinfelaar en Bocken, 2016)

In een circulaire economie, worden bedrijfsactiviteiten dusdanig georganiseerd dat producten zo lang mogelijk, zo hoog mogelijk, op de Value Hill worden gehouden. Vier categorieën van circulaire bedrijfsactiviteiten zijn geïdentificeerd: Circulair Ontwerp, Optimaal Gebruik, Waarde Herwinning en Netwerkorganisatie (zie Figuur 2: Bedrijfsactiviteiten op de Value Hill).

Figuur 2: Circulaire bedrijfsactiviteiten op de Value Hill (Achterberg, Hinfelaar en Bocken, 2016).

Circulair Ontwerp

Circulair Ontwerp modellen richten zich op de ontwikkelingsfase van een product. Producten worden ontworpen om langer mee te gaan en makkelijker te kunnen worden onderhouden, repareren, upgraden, vernieuwen (refurbish), herproduceren (remanufacture) of te recyclen. Daarnaast worden nieuwe materialen ontwikkeld of gebruikt, bijvoorbeeld bio-based of volledig recyclebare materialen.

Voorbeelden van businessmodellen in deze categorie (Achterberg, Hinfelaar en Bocken, 2016):

  • Productontwerp: Ontwikkeling van producten die ontworpen zijn voor makkelijk onderhoud, reparatie en vernieuwing, bijvoorbeeld een modulair product;
  • Lange levensduur: Ontwikkeling van producten die lang meegaan;
  • Circulaire materialen: Levering van input materialen, zoals hernieuwbare energie, bio-based materialen, of volledig recyclebare materialen;
  • Toereikendheid: Een hoge prijs per product kan lagere volumes rechtvaardigen.

Fairphone

Fairphone is een social enterprise dat faire en duurzame smartphones ontwerpt en produceert door te focussen op vier thema’s: goede arbeidsomstandigheden, duurzaam ontwerp en hergebruik en recycling. Bij het ontwikkelen van de eerste Fairphone werd gefocust op verduurzamen en arbeidsomstandigheden in inkoop- en assemblage processen. Bij de ontwikkeling van de twee opvolgende modellen (2 & 3) is gekozen voor een modulair ontwerp, waardoor onderdelen makkelijke vervangen of geupgrade kunnen worden. Fairphones worden nu nog verkocht, maar er is een financierbaar circulair bedrijfsmodel ontwikkeld, Fairphone-as-a-Service, waarvan de lessen, het contract en het financieel model openbaar gemaakt zijn (Fischer en Achterberg, 2017)

Optimaal Gebruik

Deze businessmodellen richten zich op de gebruiksfase van een product door gebruik te optimaliseren en daarmee de levensduur te verlengen en grondstoffen te besparen. Deze businessmodellen maken het mogelijk om het eigenaarschap van het product te behouden (bijvoorbeeld door een product als dienst aan te bieden in plaats van het te verkopen) en verantwoordelijkheid te nemen voor het product tijdens zijn gehele levensduur (bijvoorbeeld door onderhoudsdiensten of andere add-ons aan te bieden die de levensduur verlengen). Deze businessmodellen behelzen een omschakeling van het verkopen van producten naar het verkopen van contracten.

Voorbeelden van businessmodellen in deze categorie (Achterberg, Hinfelaar, en Bocken, 2016):

  • Product-als-een-dienst: Levering van productprestatie in plaats van het product zelf door een combinatie van producten en diensten. Eigenaarschap van het product wordt behouden door de dienstenleverancier;
  • Sell and buy-back: Verkoop van een product onder voorwaarde dat het product na een bepaalde periode teruggekocht wordt, zodat het hergebruikt kan worden;
  • Deelplatforms (access provider): Verhoogde bezettingsgraad van producten door in staat stellen gebruik, toegang of eigendom te delen;
  • Levensduurverlenging: Verlenging van de bruikbare levensduur van producten en componenten door reparatie, onderhoud of upgrades;
  • Support lifecycle: Verkoop van consumables, reserveonderdelen en add-ons om de levenscyclus van producten te ondersteunen.

Bundles

Bundles verkoopt wasjes in plaats van wasmachines. Bundles biedt haar klanten een duurzame wasmachine. Ze betalen daarvoor een vast bedrag per maand en een extra prijs per wasbeurt. Door een slimme meter aan de wasmachines te bevestigen, kan Bundles het gebruik ervan controleren. In de Wash-App kunnen klanten hun gebruik inzien, en worden tips gegeven om de totale kosten van het wassen te verminderen, inclusief het verbruik van energie, water en wasmiddel. Dit verlaagd de kosten voor de klant èn komt ten goede aan de levensduur van de machine. Deze combinatie creëert een financiële stimulans om de wasmachines zolang mogelijk mee te laten gaan. 

Waarde herwinning

Deze businessmodellen richten zich op de output en toegevoegde waarde van een product na de gebruiksfase. Deze modellen genereren omzet door de transformatie van gebruikte producten in nieuwe producten of bruikbare componenten of grondstoffen. De ontwikkeling van retourlogistiek is essentieel voor dit model.

Voorbeelden van businessmodellen in deze categorie (Achterberg, Hinfelaar, en Bocken, 2016):

  • Tweedehands verkoper: Verkoop van gebruikte producten;
  • Vernieuwer: Vernieuwing (refurbishment en remanufacturing) van gebruikte producten met als doel deze te verkopen;
  • Herwonnen materialen leverancier: Verkoop van teruggewonnen materialen en componenten in plaats van virgin of gerecyclede materialen;
  • Recycling facility: Transformatie van afval in grondstoffen. Extra omzet door innovatie in recyclingtechnologie;

Blackbear Carbon

Blackbear Carbon zet afgedankte autobanden om in carbon black, een industrieproduct. Carbon black wordt vooral gebruikt voor rubber (70-80%) of voor pigment voor plastics, mascara, verf en inkt. Jaarlijks zamelen ze zo’n 1,5 miljard autobanden in, die anders op de vuilnisbelt zouden komen, waardoor die zelfs tot gezondheidsproblemen kunnen leiden. Door het proces dat Blackbear heeft ontwikkeld, kunnen ze een kringloop tot stand brengen en een minimaal zo hoogwaardig product leveren als traditionele leveranciers. Een alternatief dus voor ruwe grondstoffen (Ewen et al., 2017). 

Netwerkorganisatie

De activiteiten in hiervoor besproken categorieën kunnen afzonderlijk geen circulaire economie bewerkstelligen. Samenwerking is onontbeerlijk. Netwerkorganisatiemodellen betreffen bedrijfsactiviteiten waarbij samenwerking en coördinatie van circulaire waarde netwerken worden ondersteund.

Op dit moment zijn er bedrijven zoals Recover-E en Dutch aWEARness die de rol van ketenregisseur op zich hebben genomen, maar er is ook behoefte aan gezamenlijke coördinatie die nieuwe manieren van organiseren vereist.

Voorbeelden van businessmodellen in deze categorie (Achterberg, Hinfelaar, en Bocken, 2016):

  • Recovery provider: Verkoop van take-back-systemen en inzamelingsdiensten om bruikbare materialen terug te winnen uit weggegooide (bij)producten;
  • Asset tracing & monitoring: Diensten voor het volgen, monitoren en verhandelen van producten, onderdelen en materialen;
  • Contract management: Het faciliteren van opstellen, behandeling, uitvoering en/of handhaving van contracten;
  • Financiële diensten: Diensten die geldstromen managen, bijvoorbeeld faciliteren van ketenfinanciering, debiteuren management, inverse factoring, kredietwaardigheid checks;
  • Data services: Diensten die informatiestromen beheren, coördineren en faciliteren.

Circulaire Service

Het Circulaire Service (CiSe) platform functioneert als een digitaal betaal- en administratiesysteem voor circulaire bedrijven die wel willen ondernemen, maar niet telkens het wiel opnieuw willen uitvinden. Het succes van circulaire ketens is afhankelijk van lange-termijn afspraken, samenwerking en vertrouwen tussen de ketenpartners. Dit gaat gepaard met hoge administratiekosten en een bedrijfslogica die we – zacht uitgedrukt – niet gewend zijn. Het CiSe Platform gebruikte nieuwe technologieën (zoals blockchain en smart contracts) om deze kosten drastisch te verlagen, de gevraagde transparantie te bieden en biedt financiers nieuwe manieren om de circulaire economie te financieren. De uitkomsten zijn veelbelovend (Achterberg (2019).