Engels

 

 

 

 

Circulaire Economie

Wat kan het basis- en voortgezet onderwijs doen?

In het basis- en voortgezet onderwijs wordt het omgaan met duurzaamheidsthema’s als een belangrijk onderdeel van toekomstgericht onderwijs gezien. In het basisonderwijs wordt hier invulling aan gegeven door bijzonder lesmateriaal te ontwikkelen. In het voortgezet onderwijs wordt ook gebruik gemaakt van projectmatig onderwijs.

Beleid

In Nederland is het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) verantwoordelijk voor het beleid over onderwijs. Er wordt op dit moment door leraren, schoolleiders en scholen gewerkt aan een Toekomstgericht Curriculum voor basis- en voortgezet onderwijs.  Tussen 2014 en 2017 is er door het hele onderwijsveld nagedacht over dit nieuwe curriculum. In januari 2016 werd het eindadvies ‘Ons Onderwijs 2032’ gepubliceerd. Als bouwsteen voor dit proces hebben verschillende organisaties een whitepaper Natuur, Milieu, Duurzaamheid en Onderwijs ingebracht. Deze curriculumherziening werd op 20 april 2017 door de Tweede Kamer goedgekeurd. In 2018 gaan 9 ontwikkelteams verder werken aan verschillende vakgebieden. Zij bedenken wat leerlingen moeten kennen en kunnen, en wat thuishoort in het onderwijscurriculum van alle leerlingen. De ontwikkelteams toetsen hun ideeën bij scholen, lerarennetwerken, experts en het bedrijfsleven. De teams krijgen steun van curriculumexperts en een ondersteuningsbureau. Eind 2018 ronden de ontwikkelteams hun werk af. Zij delen de bouwstenen begin 2019 met de Tweede Kamer (bron: Ministerie OCW). Meer informatie en nieuws over de ontwikkeling van dit curriculum vind je op Curriculum.nu.

Ons Onderwijs 2032

Wat tot nu toe vastgelegd is, is het eindadvies ‘Ons Onderwijs 2032’. Hierin worden een aantal essentiële kenmerken gedefinieerd van toekomstgericht onderwijs. Zo luidt kenmerk drie: ‘De leerling leert omgaan met vrijheid en verantwoordelijkheid en over grenzen heen te kijken’. Dit kenmerk wordt als volgt omschreven:

“Om leerlingen te helpen verantwoordelijke burgers te worden, leren ze op allerlei terreinen van het leven kritisch na te denken en probeert het onderwijs ze verantwoordelijkheid bij te brengen voor hun eigen handelen, of het nu gaat om duurzaamheid, hun eigen gezondheid, hun leefomgeving of hun financiële mogelijkheden. Ze leren zich internationaal te oriënteren en verder te kijken dan de grens van hun stad of land.” (p. 21)

Ook wordt er gepleit voor een interdisciplinaire aanpak, waarbij als voorbeeld vragen over klimaatverandering en milieu worden genoemd. Op dit moment heeft het ministerie OCW duurzaamheid alleen ondergebracht bij de vakgebieden natuur en techniek.

GreenDeal Scholen

Naast het aanbieden van duurzaam onderwijs worden scholen ook gestimuleerd duurzamer bedrijfsvoering te voeren. Daarvoor is de GreenDeal Scholen in het leven geroepen. Hier kan subsidie worden verkregen voor groene verbeteringen aan bijvoorbeeld het schoolgebouw. Denk hierbij aan duurzame verlichting en verwarming, betere luchtkwaliteit en isolatie. Scholen die zowel bedrijfsvoering, beleid en onderwijs combineren doen dat in een ‘whole school’-approach, bijvoorbeeld onder het internationale keurmerk eco-schools.

Primair onderwijs

In het primair onderwijs is het met name van belang een bewustzijn bij kinderen te ontwikkelen over duurzaamheid. Met lesmateriaal over duurzaamheid, maar ook over natuur in het algemeen, worden leerlingen geprikkeld om zelf een visie op duurzaamheid te ontwikkelen en anders naar hun eigen leefomgeving te kijken. Het doel is om kinderen te leren dat duurzaamheid eenvoudig, leuk en vanzelfsprekend is. Niet alleen omdat het hun toekomst betreft maar ook omdat het belangrijk is de noodzaak voor en informatie over een circulaire economie te delen tijdens deze vormende jaren. Wat je op jonge leeftijd inspireert, motiveert jou ook op latere leeftijd.

Er wordt door veel organisaties extra lesmateriaal voor basisonderwijs aangeboden. Omdat dit lesmateriaal vaak vakoverstijgend is kan het op veel verschillende plekken in het basisonderwijs gebruikt worden.

  • Voorbeeld: In navolging op ‘Onderwijs 2032’ is door het netwerk Duurzame PABO (link naar beroepsonderwijs deelvraag) een boek gepubliceerd met lesmateriaal over duurzaamheid. Het boek ‘32 lessen voor de toekomst‘ is geïnspireerd op de kerndoelen voor onderwijs en de VN ontwikkelingsdoelen. De lessen betrekken kinderen op een praktische en optimistische wijze bij de nationale dialoog over duurzaamheid.
  • De Groene Kapstok is een voorbeeld van een whole-school approach en is een lokaal initiatief van scholen in Haarlemmermeer. De organisatie stimuleert scholen om duurzaamheid te integreren in de 4 C’s: Campus, Corporate, Curriculum en Community. Met andere woorden: kies voor duurzame maatregelen in en om de school, verbind daar lessen aan, en betrek daarbij ouders, wijkbewoners, bedrijven en andere relaties.
  • Voorbeeld7Dagen Circulair, een initiatief van Warenhuisje, is een lesprogramma over de circulaire economie, waarbij een klas gedurende zeven dagen aan de slag gaat met het thema ‘verantwoord consumeren en produceren’. Kinderen leren wat zij actief kunnen doen om bij te dragen aan een circulaire wereld met duurzaam gebruik van goederen, materialen en grondstoffen.
  • Voorbeeld: zo heeft een groep 8 klas van The Valley in Hoofddorp aan een tijdelijk miniwindmolenpark meegewerkt, ondersteunt door studenten van het Nova College (MBO-techniek). Dit project ‘Laat maar Waaien!‘ leert kinderen over windenergie in relatie tot de kringloopeconomie, ofwel de circulaire economie.

Voortgezet onderwijs

Duurzaamheid in voortgezet onderwijs is vaak geïntegreerd in de vakken in het curriculum. Dit betekent dat lessen over duurzaamheid direct gerelateerd worden tot vakken zoals aardrijkskunde, biologie en maatschappijleer. Duurzaamheid heeft ook connecties met het vak economie en heeft een relatie met burgerschapsvorming. Dit heeft voordelen ten opzichte van onderwijs op project-basis omdat studenten op deze manier geconfronteerd worden met duurzaamheidsdenken door hun hele curriculum. Aan de andere kant kan juist de sectorale indeling in vakken in het voortgezet onderwijs een integrale benadering van duurzaamheid in de weg kan staan. In de exacte vakken is de concept-context methode een goede kapstok om duurzaamheid binnen vakinhoud aan de orde te stellen. Hierdoor worden docenten uitgedaagd hun onderwijs te relateren aan de praktijk en belevingswereld van leerlingen.

Er zijn een aantal organisaties actief in het stimuleren en ondersteunen van duurzaamheidsonderwijs in het voortgezet onderwijs. De belangrijkste organisaties zijn:

  • IK circuLEER wil het beroepsonderwijs verduurzamen met leersituaties die aansluiten bij de belevingswereld van jongeren en bij de vmbo-exameneisen. IK circuLEER ontwikkelt leermiddelen en organiseert bijeenkomsten, zoals gastlessen en teach-the-teacher trainingen;
  • Stichting O3 zet zich vanuit Utrecht in voor duurzaam onderwijs in het voortgezet onderwijs. Ze willen leerlingen opleiden als toekomstgerichte, ondernemende, keuzebekwame en omgevingsbewuste wereldburgers. Hun doel is om een nieuwe school voor duurzaam onderwijs in Utrecht te stichten;
  • De Sustainable Chain Gang: een netwerk van 40 scholen en organisaties die elkaar helpen met duurzaamheidsvraagstukken in het voortgezet onderwijs;
  • De Vereniging Natuur, Leven en Techniek houdt zich bezig met het relatief nieuwe interdisciplinaire vak ‘Natuur Leven en Techniek. Hier zijn 80 modules voor ontwikkeld, de meesten gaan over maatschappelijke problematiek. Dit is een mooi voorbeeld van interdisciplinair onderwijs.

Meer informatie

  • Toekomstbehendig is de gids voor duurzaam onderwijs, van basisschool tot universiteit;
  • GroenGelinkt heeft ook een ‘Menukaart’ met allerlei lesmateriaal voor het basisonderwijs, voorgezet onderwijs, MBO en zelfs kleuteronderwijs;
  • Greenpeace ontwikkelt ook veel lesmateriaal, zoals over gifvrije kleding en papierbesparing;
  • Leren voor morgen verzamelt lesmateriaal en acties rondom duurzaamheid op hun website voor primair onderwijs;
  • Energieeducatie.nl verzamelt ook lesprogramma’s over duurzaamheid;
  • Docentenplein biedt ook een aantal lesideeën aan;
  • Boek: ‘Lesgeven over duurzame ontwikkeling. Didactische handreiking‘ – Martin de Wolf (red.);
  • Boek: ‘Autopoiesis. Perspectief op duurzaam betekenisvol onderwijs’ – Guus Geijsen. Klik hier voor de samenvatting. Dit boek is voor vernieuwingsscholen van betekenis. Het behandelt betekenisvol, holistisch leren.

RVO geeft meer informatie voor docenten over technische maatregelen voor o.a. energie en duurzame gebouwen.