Engels

 

 

 

 

Circulaire Economie

Wat kan het basis- en voortgezet onderwijs doen?

In het basis- en voortgezet onderwijs is het omgaan met duurzaamheidsthema’s een belangrijk onderdeel van toekomstgericht onderwijs. Diverse organisaties ontwikkelen bijzondere lesmaterialen voor het basisonderwijs. Daarnaast wordt in het voortgezet onderwijs aanvullend gebruik gemaakt van projectmatig onderwijs.

Beleid

In Nederland is het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) verantwoordelijk voor het beleid over onderwijs. Leraren, schoolleiders en scholen werken momenteel aan een toekomstgericht curriculum voor basis- en voortgezet onderwijs. Tussen 2014 en 2017 is er door het hele onderwijsveld nagedacht over dit nieuwe curriculum.  Als bouwsteen voor dit proces hebben verschillende organisaties een whitepaper Natuur, Milieu, Duurzaamheid en Onderwijs ingebracht. Deze curriculumherziening werd op 20 april 2017 door de Tweede Kamer goedgekeurd.

Tegen deze achtergrond werken ongeveer 150 leraren en schoolleiders in negen ontwikkelteams aan de formulering van het curriculum. Één van deze ontwikkelteams is Mens en Maatschappij. Bij de derde consultatieronde, was circulariteit nog niet expliciet opgenomen in dit onderwerp. Verschillende maatschappelijke organisaties hebben aangegeven dit onderwerp terug te willen zien in het curriculum (Leren voor Morgen, 2018). Op 10 oktober 2019 hebben de ontwikkelteams hun definitieve adviezen aangeboden aan de minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs, Arie Slob. In deze adviezen komt circulariteit terug in de leergebieden Mens & Maatschappij en Mens & Natuur (Curriculum.nu, 2020). In de nasleep van de Coronacrisis heeft  minister Slob besloten om verdere aanscherping en implementatie van het curriculum eerst te toetsen bij een tijdelijk ingerichte wetenschappelijke commissie, om de werkdruk en betrokkenheid van docenten te verlichten (Rijksoverheid, 2020).

Ons Onderwijs 2032

Wat tot nu toe vastgelegd is, is het eindadvies ‘Ons Onderwijs 2032’. Hierin worden een aantal essentiële kenmerken gedefinieerd van toekomstgericht onderwijs. Zo luidt kenmerk drie: ‘De leerling leert omgaan met vrijheid en verantwoordelijkheid en over grenzen heen te kijken’. Dit kenmerk wordt als volgt omschreven:

“Om leerlingen te helpen verantwoordelijke burgers te worden, leren ze op allerlei terreinen van het leven kritisch na te denken en probeert het onderwijs ze verantwoordelijkheid bij te brengen voor hun eigen handelen, of het nu gaat om duurzaamheid, hun eigen gezondheid, hun leefomgeving of hun financiële mogelijkheden. Ze leren zich internationaal te oriënteren en verder te kijken dan de grens van hun stad of land.” (p. 21)

Ook wordt er gepleit voor een interdisciplinaire aanpak, waarbij als voorbeeld vragen over klimaatverandering en milieu worden genoemd. Op dit moment heeft het ministerie OCW duurzaamheid alleen ondergebracht bij de vakgebieden natuur en techniek.

GreenDeal Scholen

Naast het aanbieden van duurzaam onderwijs worden scholen ook gestimuleerd duurzamer bedrijfsvoering te voeren. Daarvoor werd eerder de GreenDeal Scholen in het leven geroepen. Hier kon subsidie worden verkregen voor groene verbeteringen aan bijvoorbeeld het schoolgebouw. Denk hierbij aan duurzame verlichting en verwarming, betere luchtkwaliteit en isolatie. Scholen die zowel bedrijfsvoering, beleid en onderwijs combineren doen dat in een ‘whole school’-approach, bijvoorbeeld onder het internationale keurmerk eco-schools.

Primair onderwijs

In het primair onderwijs is het met name van belang een bewustzijn bij kinderen te ontwikkelen over duurzaamheid. Met lesmateriaal over duurzaamheid, maar ook over natuur in het algemeen, worden leerlingen geprikkeld om zelf een visie op duurzaamheid te ontwikkelen en anders naar hun eigen leefomgeving te kijken. Het doel is om kinderen te leren dat duurzaamheid eenvoudig, leuk en vanzelfsprekend is. Niet alleen omdat het hun toekomst betreft maar ook omdat het belangrijk is de noodzaak voor en informatie over een circulaire economie te delen tijdens deze vormende jaren. Wat je op jonge leeftijd inspireert, motiveert jou ook op latere leeftijd.

Er wordt door veel organisaties extra lesmateriaal voor basisonderwijs aangeboden. Omdat dit lesmateriaal vaak vakoverstijgend is kan het op veel verschillende plekken in het basisonderwijs gebruikt worden.

  • Voorbeeld: In navolging op ‘Onderwijs 2032’ is door het netwerk Duurzame PABO een boek gepubliceerd met lesmateriaal over duurzaamheid. Het boek ‘32 lessen voor de toekomst‘ is geïnspireerd op de kerndoelen voor onderwijs en de VN ontwikkelingsdoelen. De lessen betrekken kinderen op een praktische en optimistische wijze bij de nationale dialoog over duurzaamheid.
  • Voorbeeld: In 2017 is het tweejarig programma Afval op School gestart. In dit programma wordt alle kennis en ervaring op het gebied van afvalscheiding en -preventie, gedragsverandering en educatie gebundeld.
  • Voorbeeld: De Groene Kapstok gebruikt een whole-school approach en is een lokaal initiatief van scholen in Haarlemmermeer. De organisatie stimuleert scholen om duurzaamheid te integreren in de 4 C’s: Campus, Corporate, Curriculum en Community. Met andere woorden: kies voor duurzame maatregelen in en om de school, verbind daar lessen aan, en betrek daarbij ouders, wijkbewoners, bedrijven en andere relaties.

Voortgezet onderwijs

Duurzaamheid in voortgezet onderwijs is vaak geïntegreerd in de vakken in het curriculum, het onderwerp duurzaamheid komt als onderwerp terug in vakken zoals aardrijkskunde, biologie, economie en maatschappijleer. Deze sectorale indeling zorgt ervoor dat leerlingen duurzaamheid vanuit verschillende perspectieven leren bekijken, hoewel docenten ook de balansmoeten bewaren ten opzichte van een integrale benadering van duurzaamheid.

In de exacte vakken is de concept-context methode een goede kapstok om duurzaamheid binnen vakinhoud aan de orde te stellen. Deze methode daagt docenten uit om hun onderwijs te relateren aan de praktijk en belevingswereld van leerlingen.

Er zijn een aantal organisaties actief in het stimuleren en ondersteunen van duurzaamheidsonderwijs in het voortgezet onderwijs:

  • IK circuLEER wil het beroepsonderwijs verduurzamen met leersituaties die aansluiten bij de belevingswereld van jongeren en bij de vmbo-exameneisen. IK circuLEER ontwikkelt leermiddelen en organiseert bijeenkomsten, zoals gastlessen en teach-the-teacher trainingen;
  • De Vereniging Natuur, Leven en Techniek houdt zich bezig met het relatief nieuwe interdisciplinaire vak ‘Natuur Leven en Techniek. Hier zijn 80 modules voor ontwikkeld, de meesten gaan over maatschappelijke problematiek. Dit is een mooi voorbeeld van interdisciplinair onderwijs.

Meer informatie

  • Leren voor morgen verzamelt lesmateriaal en acties rondom duurzaamheid op hun website voor primair onderwijs;
  • Toekomstbehendig is de gids voor duurzaam onderwijs, van basisschool tot universiteit;
  • Het archief van GroenGelinkt bevat een database met allerlei lesmateriaal voor het basisonderwijs, voorgezet onderwijs, MBO en zelfs kleuteronderwijs;
  • Greenpeace ontwikkelt ook veel lesmateriaal, zoals over gifvrije kleding en papierbesparing;
  • Energieeducatie.nl verzamelt ook lesprogramma’s over duurzaamheid;
  • Docentenplein biedt ook een aantal lesideeën aan;
  • Boek: ‘Lesgeven over duurzame ontwikkeling‘ – Martin de Wolf (red.);
  • Het RVO geeft ook informatie voor docenten over technische maatregelen voor o.a. energie en duurzame gebouwen.