Engels

 

 

 

 

Circulaire Economie

Wat zijn de nadelen van de huidige lineaire economie?

De lineaire economie vloeit voort uit bedrijfspraktijken die veronderstellen dat er een constante aanvoer van natuurlijke hulpbronnen is. Dit heeft geresulteerd in de “take-make-dispose”-mentaliteit. Deze mentaliteit is gebaseerd op de winning van hulpbronnen, de productie van goederen en diensten en de verwijdering van afval na het einde van het gebruik. Deze aanpak komt echter steeds meer onder druk te staan vanwege de ecologische en economische nadelen ervan.

Ecologische nadelen

Het ecologische nadeel van de lineaire economie is dat de productie van goederen ten koste gaat van de productiviteit van onze ecosystemen. Een te hoge druk op deze ecosystemen brengt de levering van essentiële ecosysteemdiensten, zoals reiniging van water, lucht en bodem in gevaar (Michelini, Moraes et al 2017).

Alle drie de stappen van het “take-make-dispose” mentaliteit tasten op verschillende manieren de ecosysteemdiensten aan. De verzameling van grondstoffen leidt tot veel energie- en watergebruik, de uitstoot van toxische stoffen en verstoring van natuurlijk kapitaal als bossen en meren. De vorming van producten gaat ook vaak gepaard met veel energie- en watergebruik en uitstoot van toxische stoffen. Uiteindelijk wordt er dan bij de afdanking van deze producten ruimte ingenomen van natuurlijke gebieden en worden vaak ook toxische stoffen uitgestoten (PBL, 2018b). 

De plasticsoep als voorbeeld

Veel plastic wordt maar kortstondig gebruikt, en doorloop hierdoor snel het “take-make-dispose” stappenplan. Wereldwijd wordt er hierdoor elk jaar meer dan 300 miljoen ton nieuw plastic geproduceerd. 5 miljoen ton belandt hiervan in de oceanen. Dit bestaat uit plastic afval dat wordt gedumpt op het land, in zee of in het riool.

Het merendeel van dit plastic wordt oorspronkelijk op het land gedumpt, maar spoelt via rivieren en kanalen naar de zee. Een andere categorie zijn microbeads. Dit zijn minuscule korreltjes van plastic die in verzorgingsproducten worden verwerkt, zoals shampoo en scrubs. Uiteindelijk wordt het plastic opgedeeld in kleinere deeltjes door degradatie en fragmentatie. Hierbij kunnen er giftige stoffen vrijkomen. Daarnaast zien allerlei dieren het plastic afval en de microbeads aan voor voedsel. Het plastic verstoort op deze manier de voedselketen van vissen, waardoor het ook onze eigen gezondheid kan schaden. Op zo’n manier schaadt de productie van plastic in het “take-make-dispose” stappenplan de levering van vis als ecosysteemdienst van de oceanen en zeeën (Plastic Soup Foundation, 2019).

Economische nadelen

Naast de schade die de lineaire economie de voorziening van ecosysteemdiensten toedient, brengt dit economisch model de toevoer van materialen ook in gevaar. Deze onzekerheid wordt veroorzaakt door fluctuerende grondstofprijzen, schaarse materialen, geopolitieke afhankelijkheid van verschillende materialen en een groter wordende vraag. Deze problemen worden in een circulaire economie opgelost. Hieronder worden de risico’s toegelicht.

1. Fluctuerende grondstofprijzen

Sinds 2006 zijn de hoogte en de fluctuatie van grondstofprijzen significant toegenomen. Dit zorgt niet alleen voor problemen voor delvers en kopers van grondstoffen, het zorgt ook voor grotere risico’s in de markt. Op z’n beurt ontmoedigd dit investeringen in de delving en verwerking van materialen, wat ervoor kan zorgen dat grondstofprijzen op termijn blijven toenemen. Daarnaast zorgen deze prijsfluctuaties ervoor dat bedrijven geen prijsvoorspellingen kunnen doen, wat hen een zwakkere concurrentiepositie geeft dan bedrijven die minder materiaal-afhankelijk zijn (Circle Economy, 2018a).

2. Kritische materialen

Een ander nadeel aan het huidige lineaire economische systeem is dat er veel wordt geproduceerd met schaarse materialen. Een aantal industrieën maakt intensief gebruik van kritische materialen voor hun productieprocessen, zoals indium en chroom. Deze materialen zijn maar zeer beperkt beschikbaar. Met name de metaalindustrie, de computer- en elektronica-industrie, de elektrische-apparatenindustrie, en de auto- en voertuigindustrie maken gebruik van deze grondstoffen. In Nederland vormen deze sectoren een significant percentage van de economie (CBS, 2019).

3. Onderlinge afhankelijkheid

Door de toename in handel is de geopolitieke verbondenheid van producten steeds sterker geworden. Bijvoorbeeld: landen met waterschaarste maar een overschot aan olie verhandelen olie om graan te kopen. Hierdoor zijn deze grondstoffen als het ware aan elkaar gekoppeld. Daarnaast is het productieproces van veel goederen afhankelijk van water en brandstoffen. Door deze verwevenheid zal de schaarste van één grondstof een wijdverbreid effect hebben op de prijzen en beschikbaarheid van veel meer goederen (Europese Commissie, 2018a).

4. Toename in materiaalvraag

Naast de beperkte voorraad grondstoffen die er sowieso is, wordt er ook een significante toename in materiaalvraag voorspeld. Door de bevolkings- en welvaartsgroei zal het aantal consumenten in de middenklasse (met een hogere vraag naar materiële consumptie) toenemen met drie miljard tot 2030. Daarnaast is de afgelopen jaren is de levensduur van producten drastisch afgenomen. Dit is een van de drijfveren achter de toenemende materiaalconsumptie in de Westerse wereld. De levensduur van producten neemt nog steeds af, omdat er een proces is van positieve feedback: consumenten willen sneller nieuwe producten en gebruiken hun “oude” producten dus korter. Hierdoor is er weer minder kwaliteit nodig in een gebruikscyclus van een product, wat er weer toe leidt dat consumenten nóg sneller nieuwe producten hebben willen (Circle Economy, 2018a).

Meer lezen over de financiële risico’s van een lineaire economie? Lees dit rapport van Circle Economy: